Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

Jordbruket har over tid etablert ein grunnleggande truskap til det etablerte kunnskapssystemet, og greier ikkje å tenkje utanfor boksen.

gulrotMe brukte ha ein pinne i baklomma medan me tynna gulrøter på garden heime. Me brukte han kvar gong me skulle stige frå åkeren og inn på vegen. Då laut me fram med pinnen for å pirke molda av støvlane våre. Det var bestefar som hadde innført påbodet, og son hans hadde halde riten i hevd med klare moralske formaningar om kor viktig det var å ta vare på molda. Truleg var ikkje det materielle utbyttet av handlinga – altså resultatet i mold – så viktig. Viktigare var nok den symbolske verdien riten hadde for å oppretthalde molda sin moralske posisjonen i bondefamiliens kollektive medvit.

Med si utsette plassering midt i det verste vindfaret langs kysten, med ryggen mot fjellet og andletet mot storhavet, var jorda på Flø skrinne og fattige på humus. Til gjengjeld var den sandrik og veleigna for fine og saftige gulrøter.

Men det er lenge sidan no, og den som ser seg om, den som vitjar gardsbruk både her heime og kringom i store delar av den vestlege verda, kan av og til undre seg på om me samla har gått inn i eit kollektivt moralsk forfall i vår relasjon til molda.

Les meir

Tapte jorder

Bjorn E Flo

 

 

 

 

For ei tid sidan sat eg å høyrde på radio. Der hadde ein flokk politikarar og nokre sentrale landbruksbyråkratar samla seg ein stad på sentralaustlandet. Dei hadde stirra seg så forbitra på eit kornjorde som skulle leggast under asfalt, at dei mesta ikkje greidde å snakke reint.

jordvernMen det som aldri vart sagt på radioinnslaget, og som mesta aldri heller vert nemnt i tilsvarande nyhendeoppslag, er at bak ryggen på delegatane, bak ryggen på landbruksbyråkratane og politikarane som rettar all sin merksemd mot flatbygdene austafor, Trøndelag eller Jæren, har nær ein kvart million dekar jordbruksareal gått ut av produksjon berre dei siste 15 åra. For tapet av jordbruksareal, i absolutte tal, er størst i dei tre vestlandsfylka våre frå Hordaland i sør til Møre og Romsdal i nord. Ser me på det prosentvise tapet legg også Troms og Finnmark seg i hop med vestlandsfylka som alle har tapt 10 % eller meir av den matjorda dei hadde i 2000. Tilsaman har altså nær 250 tusen dekar – over halvparten av all jorda som har gått tapt dei siste 15 åra – blitt tappa frå desse fem fylka våre. Årsaka er at innanfor dagens landbrukspolitiske regimet, har ikkje bøndene greidd å gjere det verken økonomisk eller sosialt berekraftig å drifte jorda i bratta og på småplassane lenger.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

 

 

 

 

 

«Om eg skulle seie kvar i verda eg helst vil vere, så må det vere her», sa den eldre reinsjegeren, utan eingong å ta kikerten vekk frå augo. Me hadde båe sett oss i le av nordausten og venta på at reinen skulle kome til oss, etter veker med sønnavind.

«Men dei trur ikkje på oss, dei lit oss ikkje til å ta vare på dette lenger», held reinsjegeren fram, «Dei trur me kjem til å øyde alt her, om ikkje dei tek over»

«Ja», sa eg berre.

Villrein 2

 

For det var ikkje mykje anna å seie. Eg hadde høyrt det før, eg hadde høyrt lokale fjellfolk snakke om fjella sine med ein kjærleik og ei sårheit ein sjeldan høyrer frå elles så tagale bygdefolk. Eg har høyrt frustrasjonen over å miste mynde i eit område dei har forvalta med omsut i hundrevis av år. Og eg har sett utrykket i andleta deira når busslastar med byråkratar og politikarar køyrer fjellvegane opp og ned på synfaringar i det som skal verte det neste verneområdet dei kan krysse av på lista over «nok eit arbeid utført».

Somtid undrar eg meg på om dei som er sett til å lage lover og reglar – meint for å ta vare på utmarksområda våre – aldri har sete i utmarka saman med slike som han. Har dei aldri høyrt kjærleiken i stemma åt folk som har levd i hop med fjellet i generasjonar og som tenkjer at også etterkomarane skal få leve med dei same fjella? For kvar har dei all misstrua frå? Kva bygger dei ideane sine på, dei som tenkjer at det beste er om staten og miljøverndepartementet involverer seg sterkare i forvaltinga av desse fellesressursane?

Les meir

Av

Matthew Hoffman og Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

Matthew H

 

 

 

«KOR STORT er stort nok?», spør Wenche Dramstad på Landbruksbloggen den 30. mars, seinare reflekterer Dag Jørund Lønning kring kva den «ideologiske storheitsdyrkinga» fører med seg. Og i skrivande stund les me Kari Gåsvatn sin glitrande Big-dairy-farmkommentar om korleis «vekstmodellen stangar i taket». Alle desse tekstane og fleire med dei, syner oss at jamt fleire uroar seg om kva veg jordbruket skal gå og om kor store norske gardsbruk skal bli.

Midt i den heimlege debatten kan det vere fruktbart å sjå til USA. Alt før nokon kjente til dei negative miljøkonsekvensane av storskala jordbruk – før forureining av vassdrag og grunnvatn som overgjødslinga og sprøytemiddelbruken drog med seg, før ein kjente omfanget av det tapte biologiske mangfaldet – så fanst det kritiske stemmer som såg med uro på utviklinga mot jamt større bruk i det frie Amerika. Med «The Dust Bowl» og 30-talets sandstormar fekk Midt-Vesten bodskapen om kva ukontrollert vekst i jordbruket medførte.

Les meir

Prestesonsyndromet

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

HAN VAR streng, men lågmælt, kommunalministeren på radioen. Det var like før jul og sjølv med ein søknad om kommunesamanslåing frå Leksvik og Rissa på bordet, var han lite imponert av kommune-Noreg.Sanner prestekarikatur I heile 2015 har han vitna den prestisjetunge kommunereformas støe kurs mot havari, men no var det på tide å syne politiske musklar og økonomisk makt.

Eg kom til å tenke på prestesonen heime, då eg høyrde innslaget. Han brukte sete stille i klasseromet. Salmeversa sat som spikra, det var kanskje ikkje det som imponerte oss mest, han hadde trass alt eit fortrinn i nett den sjangeren. Men han var også godt førebudd til høgtlesinga. Der oss andre stotra oss fram med dårleg diksjon og famlande lydstaving flaut det lett for prestesonen.

Det meste gjekk bra, lenge. Men i løpet av dei siste to åra på ungdomsskulen gjekk han frå å vere sjølve representasjonen av ein vel oppdradd gut til å bli ein ramp av ein ungdom.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

I DAG STÅR fjøset heime tomt. Dottera til bror min prøvde det beste ho kunne, men innsåg at ei utbygging av drifta mot nye 10 – 15 år, ville gjere både velferda og inntekta ringare, samstundes som det einaste som ville auke var gjelda.

Tollesgarden

Same kor effektiv ho gjorde drifta, så lét ikkje mjølkeproduksjonen seg berge på garden der eg voks opp. På under 40 år har produksjonen og storleiken på bruket der far min og mor mi fødde seg sjølv og seks born, tredobla seg. Arealet har auka frå 120 til 450 mål, besetninga er auka frå 10 til 30 mjølkekyr og mjølkeytinga per ku er nær dobla, men likevel var ikkje det nok til å henge med på kapplaupet.
Les meir

bygda som vare

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

DET VEKS OPP ein ny økonomi i grendene. I hjulspora etter det gamle bondesamfunnet veks det fram ein ny rural økonomi. Frå å ha produsertelgjeger med elgfall varer for eksport ut av bygda, varer som vert konsumert i byane og tettstadane under fossane, lokkar den nye bygda til seg forbrukaren for å konsumere vara i grendene. Skilnaden mellom det nye og det gamle ligg i relasjonen mellom nettopp produksjon og konsum, hevdar den britiske geografen Paul Cloke. Den ligg i at dei rurale områda og ruraliteten i aukande grad har vorte gjort til gjenstand for forbruk og ikkje einast produksjon. Les meir

Av Torbjørn Tufte

Statsvitar, AgriAnalyse

 

 

 

 

Blekket var knapt turt på framlegget om å avvikle konsesjonslovane på eigedom, før regjeringa fremja at dei vil utgreie privatisering av Statskog.

Målet om å selje seg ut av Ambita, Baneservice , Cermaq, Entra Holding, Flytoget, Mesta, SAS og Veterinærmedisinsk Oppdragssenter var alt kunngjort. Det får så vere, for fleire vil komme på denne lista i tida framover.

jakt statskog

 

Arealressursar som, skog, fisk, kontinentalsokkel og bergverksressursar er noko anna og meir alvorleg. Dette er grunnressursar for eit land. Naturressursar som er avgjerande for det meste av menneskeleg aktivitet, som vatn og luft. Det er difor grunn til å undre på om våre folkevalte politikarar eigar fellesressursane? Er dei ikkje eigentleg meir valt som forvaltarar av våre felleseigde ressursar? Forvaltarar utan rett til å selje det som tilhøyrar alle som bur og skal bu i landet. Også ungar, sjølv om dei ikkje har røysterett, er eigarar. Ungar er dei aller viktigaste eigarane. For det er dei som vil stå att med svarteper i framtida, fordi formyndaren har selt gard og grunn for å spekulere på børs.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

 

 

 

 

DET ER NOKO eige med Bergen. Ikkje berre har dei eit fotballag som ingen heilt greier å forstå seg på, men dei har også så mykje meir som alle oss andre kring om i landet einast kjenner saknet av.

Royst_Omslag_sm

Mellom anna har dei eit heilt særskilt interessant miljø av tenkande. Og sist i førre månad var eg så heldig å få møte ei gruppe slike tenkjarar, ei gruppe unge intellektuelle som har gått saman om å starte eit nytt tidsskrift; Røyst. Politikk og tankeleik på venstresida er undertittelen på tidsskriftet som nyleg kom med sitt andre nummer i rekka. Formålsparagrafen deira fortel at «Røyst er eit uavhengig, tverrfagleg tidsskrift … for diskusjon og nyvinning på tvers av partilinjer på venstresida» og slik det ser ut for meg må eg sei dei fyller formålet sitt.

 

Les meir

Av Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

 

Me har 5000 år med jordbrukshistorie i dette landet, men aldri har me vel hatt eit heiltidsjordbruk. Kanskje er det på tide å revitalisere kombinasjonsbonden?

 

I heile oppveksten min stod far min i veitene. Frå han mønstra av på 50-talet dyrka han jord. Fyrst på sitt eige bruk, og seinare på to nabobruk. To gongar retta han ryggen, fyrste gong i 1971, då tok han med seg dei yngste av oss på bilferie. Og i 1981 fór han og ho mor til Trøndelag. Her møtte han fleire av «bondeeliten». Dei han kjente frå avisene og som han inntil då hadde trudd på, han vitja dei på gardane deira og snakka gardsdrift og landbruk med dei, og han kjende seg jamt meir viss på at desse ikkje var hans like.

I heile min oppvekst stod far min i veitene og dyrka jord

I heile min oppvekst stod far min i veitene og dyrka jord

Han nemnde ofte turen til Trøndelag. Særleg då bror min vart gripen av investeringsiver under «gullåra» på 80-talet. «Modellane deira gjeld ikkje her», sa han, og meinte at dei gjaldt for eit anna landbruk enn det på ytre søre Sunnmøre.«Me har gjort oss for store, men ikkje store nok», sa far min. Og då visste ikkje eg, og ikkje han sjølv, at han gjorde den same analysen som den Cornell-baserte professoren i bygdesosiologi Fred Buttel. I artikkelen «The political economy of part-time farming» frå 1982, avdekte Buttel dei same klassestrukturane i landbruket som far min kjende på då han vitja storgardane i Trøndelag. Etter å ha stått i veitene i 25 år, etter å ha tredobla storleiken på farsbruket, rei han framleis på uroa om at han ikkje ville greie å henge med på kappløpet.

Les meir