Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Søker ein på ordet «effektivitet» i den nye jordbruksmeldinga, vil ein sjå at ordet finst på nesten kvar einaste av dei 160 sidene, og ofte opp til fleire gonger per side. Bodskapen er eintydig: effektivitet!

 

gulrotakerI meldinga heiter det då også: «Hovedformålet  med  jordbrukspolitikken  skal være  en  kostnadseffektiv  matproduksjon». Effektivitet står, i regjeringa si idéverd, alltid saman med konkurransekraft, låge kostnader og auka verdiskaping. Og det er klart, dette er ting som er bra for bonden. Sjølvsagt vil bonden tena pengar som alle andre.  Men bonden veit at jordbruket er del av noko større: bonden har kulturlandskap å passa, dyr som skal ha velferd, og jord å pleia. Bonden veit at jordbruket kjem frå ei verd som ikkje toler industriell effektivitet, for med ein slik effektivitet går landskapet og dyrevelferda fort tapt.

Effektivitet og konkurransekraft høyrer til den industrielle verda. Jordbruket, på den andre sida, er derimot underlagt naturen og værets ur-gamle luner. Ein kan kalle dette ei agrar-religiøs verd, lik den ein kan lesa om i til dømes mosebøkene. Sjølv den dag i dag vert draumetydinga som Josef skal ha gjort av Farao sine syn – der sju magre kyr kjem og et opp sju feite kyr – nytta som metafor for at etter gode år kjem det skrinne år.

Les meir

Bioøkonomi for kven?

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

biotechDei kappast om å vere mest mogleg optimistiske og engasjerte, politikarane, statsrådane og leiarane for dei viktigaste naturvitskaplege og teknologiske forskingsmiljøa våre. Dei nærast hoppar av begeistring ved talarstolane om dagen, og alle snakkar dei om moglegheitene som ligg i den nye bioøkonomien.  For det er vist ikkje måte på kva opningar det sokalla grøne skiftet gir for jordbruket, fiskeriet, skogbruket og alle dei biobaserte næringane våre. Og det er i distrikts-Noreg det vil skje seier dei alle og meiner dette er definitivt den nye oljen.

Sjølv greier eg ikkje anna enn å tenke på vikarpresten heime det året eg gjekk for presten for å konfirmerast. I sin iver etter å frelse oss konfirmantane, som alle var tvinga til å møte opp denne eine sundagen, la han i veg med eit engasjement der han nærast spratt utav denne «stampen» som nokon hadde spikra opp på kyrkjeveggen. Men bodskapen vart ikkje lettare å tru på uansett kor mykje vikarpresten hoppa opp og ned.

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad og Torbjørn Tuftetorbjorn-tufte-2-krympaeirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

1. april 2015 avvikla EU mjølkekvotane. Resultatet er stadig større og færre mjølkebruk, sentralisering av produksjonen til dei beste jordbruksområda, og ei jamt meir brutal «bondekannibalisme». I Noreg har ideen om at færre og større bruk betyr effektiv landbrukspolitikk òg byrja å slå rot blant mange politikarar.

industrijordbrukSia andre verdskrigen har det vestlege jordbruket vore inne i ein kontinuerleg industrialiseringsprosess. Stordrift og effektivisering har vore det sanne evangelium, sjølv om jordbruksproduksjonen i industriland stort sett har slite med overproduksjon. EU vart verdsberømte for både smørberg og mjølkesjøar. Landbrukspolitikken måtte endras, og frå midten av 1980-talet har politikken søkt å redusere smørfjella og drenere ut mjølkesjøane gjennom marknads- og produksjonsregulering.

No er fjella og sjøane gløymde att. Politikarane i EU, så vel som her heime, styrer på ny mot volumfella. Ei felle ein eigentleg aldri kom heilt ut av etter teknologi- og utviklingsskiftet, som kom i kjølvatnet av den grøne revolusjon, utover 1960-talet. Sakte men sikkert har jordbruket vorte underlagt jernlenkene til den industrielle rasjonaliteten og kapitalen sin blytunge logikk.

 

Les meir

Gale, men godt for noko?

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

La det vere sagt; eg har lita tru på Sanner og pusle-jpg-250x1000hans ihuga fylkesmannsvenner sin iver etter å lage størst mogleg kommunar og fylkjer her i landet. Eg har lite tru på at det vert nemneverdig vellukka, og enno mindre tru har eg på argumenta dei nyttar for å forfekte sitt politiske prosjekt. Men la no det ligge, la oss tenke litt meir ope om kva som likevel kan skje om me no lagar store kommunar og legg administrasjonen lengst mogleg vekk frå folk.

Prosessen så langt har vore det ein mildt sagt kan kalle lite tillitvekkande. Frå fyrst å ha appellert til friviljugheit for så seinare å innføre økonomisk pisk gjennom den nye inntektsfordelinga, var ei uheldig dreiing av prosessen. Men enno meir uheldig er det å aktivt ignorere resultata frå folkerøystingane, for så å legge opp til ein statleg dirigert tvang mot ein struktur som til dels overgår dei mest ambisiøse alternativa det vart røysta om. Ein ting er at det svekker tillita til den sitjande regjeringa, det i seg sjølv er neppe ei ulempe, men verre er det at misstillita set seg i folket og redusere tillitsgrunnlaget også til framtidige regjeringar og politikarar på alle nivå.

Les meir

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

Jordbruket har over tid etablert ein grunnleggande truskap til det etablerte kunnskapssystemet, og greier ikkje å tenkje utanfor boksen.

gulrotMe brukte ha ein pinne i baklomma medan me tynna gulrøter på garden heime. Me brukte han kvar gong me skulle stige frå åkeren og inn på vegen. Då laut me fram med pinnen for å pirke molda av støvlane våre. Det var bestefar som hadde innført påbodet, og son hans hadde halde riten i hevd med klare moralske formaningar om kor viktig det var å ta vare på molda. Truleg var ikkje det materielle utbyttet av handlinga – altså resultatet i mold – så viktig. Viktigare var nok den symbolske verdien riten hadde for å oppretthalde molda sin moralske posisjonen i bondefamiliens kollektive medvit.

Med si utsette plassering midt i det verste vindfaret langs kysten, med ryggen mot fjellet og andletet mot storhavet, var jorda på Flø skrinne og fattige på humus. Til gjengjeld var den sandrik og veleigna for fine og saftige gulrøter.

Men det er lenge sidan no, og den som ser seg om, den som vitjar gardsbruk både her heime og kringom i store delar av den vestlege verda, kan av og til undre seg på om me samla har gått inn i eit kollektivt moralsk forfall i vår relasjon til molda.

Les meir

Tapte jorder

Bjorn E Flo

 

 

 

 

For ei tid sidan sat eg å høyrde på radio. Der hadde ein flokk politikarar og nokre sentrale landbruksbyråkratar samla seg ein stad på sentralaustlandet. Dei hadde stirra seg så forbitra på eit kornjorde som skulle leggast under asfalt, at dei mesta ikkje greidde å snakke reint.

jordvernMen det som aldri vart sagt på radioinnslaget, og som mesta aldri heller vert nemnt i tilsvarande nyhendeoppslag, er at bak ryggen på delegatane, bak ryggen på landbruksbyråkratane og politikarane som rettar all sin merksemd mot flatbygdene austafor, Trøndelag eller Jæren, har nær ein kvart million dekar jordbruksareal gått ut av produksjon berre dei siste 15 åra. For tapet av jordbruksareal, i absolutte tal, er størst i dei tre vestlandsfylka våre frå Hordaland i sør til Møre og Romsdal i nord. Ser me på det prosentvise tapet legg også Troms og Finnmark seg i hop med vestlandsfylka som alle har tapt 10 % eller meir av den matjorda dei hadde i 2000. Tilsaman har altså nær 250 tusen dekar – over halvparten av all jorda som har gått tapt dei siste 15 åra – blitt tappa frå desse fem fylka våre. Årsaka er at innanfor dagens landbrukspolitiske regimet, har ikkje bøndene greidd å gjere det verken økonomisk eller sosialt berekraftig å drifte jorda i bratta og på småplassane lenger.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

 

 

 

 

 

«Om eg skulle seie kvar i verda eg helst vil vere, så må det vere her», sa den eldre reinsjegeren, utan eingong å ta kikerten vekk frå augo. Me hadde båe sett oss i le av nordausten og venta på at reinen skulle kome til oss, etter veker med sønnavind.

«Men dei trur ikkje på oss, dei lit oss ikkje til å ta vare på dette lenger», held reinsjegeren fram, «Dei trur me kjem til å øyde alt her, om ikkje dei tek over»

«Ja», sa eg berre.

Villrein 2

 

For det var ikkje mykje anna å seie. Eg hadde høyrt det før, eg hadde høyrt lokale fjellfolk snakke om fjella sine med ein kjærleik og ei sårheit ein sjeldan høyrer frå elles så tagale bygdefolk. Eg har høyrt frustrasjonen over å miste mynde i eit område dei har forvalta med omsut i hundrevis av år. Og eg har sett utrykket i andleta deira når busslastar med byråkratar og politikarar køyrer fjellvegane opp og ned på synfaringar i det som skal verte det neste verneområdet dei kan krysse av på lista over «nok eit arbeid utført».

Somtid undrar eg meg på om dei som er sett til å lage lover og reglar – meint for å ta vare på utmarksområda våre – aldri har sete i utmarka saman med slike som han. Har dei aldri høyrt kjærleiken i stemma åt folk som har levd i hop med fjellet i generasjonar og som tenkjer at også etterkomarane skal få leve med dei same fjella? For kvar har dei all misstrua frå? Kva bygger dei ideane sine på, dei som tenkjer at det beste er om staten og miljøverndepartementet involverer seg sterkare i forvaltinga av desse fellesressursane?

Les meir

Av

Matthew Hoffman og Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

Matthew H

 

 

 

«KOR STORT er stort nok?», spør Wenche Dramstad på Landbruksbloggen den 30. mars, seinare reflekterer Dag Jørund Lønning kring kva den «ideologiske storheitsdyrkinga» fører med seg. Og i skrivande stund les me Kari Gåsvatn sin glitrande Big-dairy-farmkommentar om korleis «vekstmodellen stangar i taket». Alle desse tekstane og fleire med dei, syner oss at jamt fleire uroar seg om kva veg jordbruket skal gå og om kor store norske gardsbruk skal bli.

Midt i den heimlege debatten kan det vere fruktbart å sjå til USA. Alt før nokon kjente til dei negative miljøkonsekvensane av storskala jordbruk – før forureining av vassdrag og grunnvatn som overgjødslinga og sprøytemiddelbruken drog med seg, før ein kjente omfanget av det tapte biologiske mangfaldet – så fanst det kritiske stemmer som såg med uro på utviklinga mot jamt større bruk i det frie Amerika. Med «The Dust Bowl» og 30-talets sandstormar fekk Midt-Vesten bodskapen om kva ukontrollert vekst i jordbruket medførte.

Les meir

Prestesonsyndromet

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

HAN VAR streng, men lågmælt, kommunalministeren på radioen. Det var like før jul og sjølv med ein søknad om kommunesamanslåing frå Leksvik og Rissa på bordet, var han lite imponert av kommune-Noreg.Sanner prestekarikatur I heile 2015 har han vitna den prestisjetunge kommunereformas støe kurs mot havari, men no var det på tide å syne politiske musklar og økonomisk makt.

Eg kom til å tenke på prestesonen heime, då eg høyrde innslaget. Han brukte sete stille i klasseromet. Salmeversa sat som spikra, det var kanskje ikkje det som imponerte oss mest, han hadde trass alt eit fortrinn i nett den sjangeren. Men han var også godt førebudd til høgtlesinga. Der oss andre stotra oss fram med dårleg diksjon og famlande lydstaving flaut det lett for prestesonen.

Det meste gjekk bra, lenge. Men i løpet av dei siste to åra på ungdomsskulen gjekk han frå å vere sjølve representasjonen av ein vel oppdradd gut til å bli ein ramp av ein ungdom.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

I DAG STÅR fjøset heime tomt. Dottera til bror min prøvde det beste ho kunne, men innsåg at ei utbygging av drifta mot nye 10 – 15 år, ville gjere både velferda og inntekta ringare, samstundes som det einaste som ville auke var gjelda.

Tollesgarden

Same kor effektiv ho gjorde drifta, så lét ikkje mjølkeproduksjonen seg berge på garden der eg voks opp. På under 40 år har produksjonen og storleiken på bruket der far min og mor mi fødde seg sjølv og seks born, tredobla seg. Arealet har auka frå 120 til 450 mål, besetninga er auka frå 10 til 30 mjølkekyr og mjølkeytinga per ku er nær dobla, men likevel var ikkje det nok til å henge med på kapplaupet.
Les meir