Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Tønes. Sesong fire. (Kinkverk, 2017)

Heilt sidan eg var ein liten gut har Tønes vore ein kjend visesongar i bygdene og dalstrøka innafor der eg er frå. No er han også kjendis i Oslo, der eg bur no.

Ein av dei tidlege songane til Tønes heite ”Bonde”, og som liten gut kjende eg meg stolt og kry over at nokon song om far min, og om det eg skulle bli – bonde. At songen var lettare satirisk, beit eg meg ikkje merke med den gong. Det var ein lett og lystig song om ein litt sær bygde- bonde.

I haust lanserte Tønes si nyaste skive, og der har me for første gong sidan eg var liten, på ny ein song om ein bonde. Men no er tonen ein heilt anna. Songen byrjar bang på, med sint, hard gitarspel, og ein bitter, nesten spyttande vokal:

Eldste sånen reiste og studerte … Nå ska di riva løo, fjosen å hele driden, gjevna alt med joro, jevna alt med joro. Nå ska ikkje fleiere unga hoppa i høye i den løo. Nå ska ikkje folk springa te, når sauene lemme om notto. Og stiane vil gro igjen. Og det blir vont å sjå på … Koss signala trur du det sende ud?

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

Me har vel alle ei førestilling om at Noreg er eit steinut land av fjordar og fjell? Men det er ikkje alle som har ei like klar førestilling om korleis dette legg føringar for matproduksjonen vår.

For brorparten av den norske folkesetnaden – dei som bur i byane i dei flataste matfata våre – kan det nok sjå ut som at det finst rikelig med matjord i landet vårt. Slik er det ikkje.

I landet vårt er det berre 2 prosent av arealet som er fulldyrka jord. Med ein så låg prosentdel ligg Norge på 173 plass av 210, om ein set alle land og område opp mot kvarandre. Høgast oppe på lista ligg Bangladesh, Danmark og Ukraina – alle med over 55 prosent av arealet som fulldyra mark.

I Norge har kvar person 1,6 dekar dyrka mark til disp. Dette plasserer Noreg på 90 plass. Store land som Canada, Kazakhstan og Australia toppar lista med opp til 20 daa per person (Australia). Av land det er naturleg å samanlikna med, ligg Danmark til dømes på ein 21 plass, og Sverige på ein 44 plass. Bangladesh, som har den største prosentdelen dyrka jord, ligg likevel på 160.

Les meir

Dette innlegget er skrive som eit kåseri til Sosiologifestivalen 2017 i Trondheim den 5. Oktober 2017, og bør også lesast som eit kåseri

 

Av Bjørn Egil Flø

 

 

 

 

Foto: Sølvi W. Normannsen (Lånt frå Universitetsavisa)

EG FEKK ein e-post her for noko sidan. Hei Bjørn Egil! stod det, med ropeteikn etter namnet mitt, som om eg ikkje berre har starta høyre dårleg, men også lese dårleg.

«Jeg traff deg på en bar her i vår», stod det å lese vidare. Og ikkje veit eg kva eg hadde sagt der som skulle danne grunnlaget for spørsmålet som synte seg i neste linje: «Kan du tenke deg å holde et lite kåseri på sosiologifestivalen i år?»

«Er du galen», skreiv eg tilbake, «eg er då ingen kåsør… og sosiologifestival? Kva er det for noko då? For…, for meg, så er det ei sjølvmotseiing i eitt ord. Nei veit du; det kan eg ikkje ta på meg. Eit kåseri på ein sosiologifestival er verkeleg ikkje noko for meg».

Les meir

Av

Matthew Hoffman

Matthew H

 

 

 

 

Da skrantesjuke ble oppdaget, behandlet myndighetene utbruddet som en akutt nødsituasjon. De handlet raskt for å gjennomføre kontrolltiltak, som inkluderte utryddelse av bestanden i det berørte området.  Det var minimal involvering av de berørte partene; biologisk kompetanse ble prioritert over samfunnsfaglig innsikt; og lite hensyn ble gitt til sosiale effekter av tiltakene.

Men den raske aksjonsrettede handlemåten slo tilbake: viltforvaltningsmyndighetene møtte sterk motstand fra publikum, og følgelig også fra politikere.  De biologiske målene ble ikke oppfylt, og mistilliten som bygde seg opp fortsetter nå å hemme handlingsevnen, mens sykdommen fortsetter å spre seg.

Året var 2002 og stedet var den amerikanske delstaten Wisconsin.

Les meir

– sentrum og periferi i den nye økonomien

 

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

                   LAT MEG FÅ lov å ta til orde for tvilen. Den kom til meg for nokre månadar sidan då eg saman med nokre kollegaer hadde invitert til ei arbeidsgruppe i samband med den Nordiske bygdesosiologi konferansen i Akureyri på Island.

”Rural development and the transition to the bioeconomy” var tittelen på arbeidsgruppa og det sentrale spørsmålet var å drøfte korleis den sokalla bioøkonomien kan bidra til ei berekraftig økonomisk, sosial og miljømessig utvikling i rurale områder kring om i dei nordiske bygdene.
Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

Jordbruket la førre veka fram eit krav til den norske staten der ein kravde ei auka økonomisk ramme på 1,4 milliardar. Dette er eit tillegg til dei om lag 15 milliardane jordbruket alt får frå før.

Ein kan spørja seg kvifor bøndene, som er private næringsdrivande, skal få pengar frå staten? Og bøndene har knapt avkastning på drifta si, høyrer ein ofte, og så skal det norske folk vera med å finansiera dette over skattesetelen? Mange tykkjer at dette er gale. Men av dei samla utgiftene til staten utgjer overføringane til bøndene forsvinnande lite

Overføringane frå staten utgjer snaue 0,01 prosent av statsbudsjettet. Dette er til dømes langt mindre enn utgiftene som går til petroleumsverksemd. Petroleumsutgiftene godtek dei fleste, fordi oljenæringa har gjeve oss ei enorm avkasting i retur. Og ikkje minst har den gjeve oss eit pensjonsfond for framtida. Men berre viss me forvaltar det klokt og ikkje overbeskattar det gjennom å ta ut for mykje – eit klokt prinsipp henta frå jordbruket.

 

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Søker ein på ordet «effektivitet» i den nye jordbruksmeldinga, vil ein sjå at ordet finst på nesten kvar einaste av dei 160 sidene, og ofte opp til fleire gonger per side. Bodskapen er eintydig: effektivitet!

 

gulrotakerI meldinga heiter det då også: «Hovedformålet  med  jordbrukspolitikken  skal være  en  kostnadseffektiv  matproduksjon». Effektivitet står, i regjeringa si idéverd, alltid saman med konkurransekraft, låge kostnader og auka verdiskaping. Og det er klart, dette er ting som er bra for bonden. Sjølvsagt vil bonden tena pengar som alle andre.  Men bonden veit at jordbruket er del av noko større: bonden har kulturlandskap å passa, dyr som skal ha velferd, og jord å pleia. Bonden veit at jordbruket kjem frå ei verd som ikkje toler industriell effektivitet, for med ein slik effektivitet går landskapet og dyrevelferda fort tapt.

Effektivitet og konkurransekraft høyrer til den industrielle verda. Jordbruket, på den andre sida, er derimot underlagt naturen og værets ur-gamle luner. Ein kan kalle dette ei agrar-religiøs verd, lik den ein kan lesa om i til dømes mosebøkene. Sjølv den dag i dag vert draumetydinga som Josef skal ha gjort av Farao sine syn – der sju magre kyr kjem og et opp sju feite kyr – nytta som metafor for at etter gode år kjem det skrinne år.

Les meir

Bioøkonomi for kven?

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

biotechDei kappast om å vere mest mogleg optimistiske og engasjerte, politikarane, statsrådane og leiarane for dei viktigaste naturvitskaplege og teknologiske forskingsmiljøa våre. Dei nærast hoppar av begeistring ved talarstolane om dagen, og alle snakkar dei om moglegheitene som ligg i den nye bioøkonomien.  For det er vist ikkje måte på kva opningar det sokalla grøne skiftet gir for jordbruket, fiskeriet, skogbruket og alle dei biobaserte næringane våre. Og det er i distrikts-Noreg det vil skje seier dei alle og meiner dette er definitivt den nye oljen.

Sjølv greier eg ikkje anna enn å tenke på vikarpresten heime det året eg gjekk for presten for å konfirmerast. I sin iver etter å frelse oss konfirmantane, som alle var tvinga til å møte opp denne eine sundagen, la han i veg med eit engasjement der han nærast spratt utav denne «stampen» som nokon hadde spikra opp på kyrkjeveggen. Men bodskapen vart ikkje lettare å tru på uansett kor mykje vikarpresten hoppa opp og ned.

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad og Torbjørn Tuftetorbjorn-tufte-2-krympaeirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

1. april 2015 avvikla EU mjølkekvotane. Resultatet er stadig større og færre mjølkebruk, sentralisering av produksjonen til dei beste jordbruksområda, og ei jamt meir brutal «bondekannibalisme». I Noreg har ideen om at færre og større bruk betyr effektiv landbrukspolitikk òg byrja å slå rot blant mange politikarar.

industrijordbrukSia andre verdskrigen har det vestlege jordbruket vore inne i ein kontinuerleg industrialiseringsprosess. Stordrift og effektivisering har vore det sanne evangelium, sjølv om jordbruksproduksjonen i industriland stort sett har slite med overproduksjon. EU vart verdsberømte for både smørberg og mjølkesjøar. Landbrukspolitikken måtte endras, og frå midten av 1980-talet har politikken søkt å redusere smørfjella og drenere ut mjølkesjøane gjennom marknads- og produksjonsregulering.

No er fjella og sjøane gløymde att. Politikarane i EU, så vel som her heime, styrer på ny mot volumfella. Ei felle ein eigentleg aldri kom heilt ut av etter teknologi- og utviklingsskiftet, som kom i kjølvatnet av den grøne revolusjon, utover 1960-talet. Sakte men sikkert har jordbruket vorte underlagt jernlenkene til den industrielle rasjonaliteten og kapitalen sin blytunge logikk.

 

Les meir

Gale, men godt for noko?

Av Bjørn Egil FløBjorn E Flo

 

 

 

La det vere sagt; eg har lita tru på Sanner og pusle-jpg-250x1000hans ihuga fylkesmannsvenner sin iver etter å lage størst mogleg kommunar og fylkjer her i landet. Eg har lite tru på at det vert nemneverdig vellukka, og enno mindre tru har eg på argumenta dei nyttar for å forfekte sitt politiske prosjekt. Men la no det ligge, la oss tenke litt meir ope om kva som likevel kan skje om me no lagar store kommunar og legg administrasjonen lengst mogleg vekk frå folk.

Prosessen så langt har vore det ein mildt sagt kan kalle lite tillitvekkande. Frå fyrst å ha appellert til friviljugheit for så seinare å innføre økonomisk pisk gjennom den nye inntektsfordelinga, var ei uheldig dreiing av prosessen. Men enno meir uheldig er det å aktivt ignorere resultata frå folkerøystingane, for så å legge opp til ein statleg dirigert tvang mot ein struktur som til dels overgår dei mest ambisiøse alternativa det vart røysta om. Ein ting er at det svekker tillita til den sitjande regjeringa, det i seg sjølv er neppe ei ulempe, men verre er det at misstillita set seg i folket og redusere tillitsgrunnlaget også til framtidige regjeringar og politikarar på alle nivå.

Les meir