Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Erna Solberg erklærte i starten av regjeringstida si at kunnskap er den nye olja. Det er ikkje tvil om at kunnskap og idear vil verta viktige i framtida, men gløymer me å snakka om det materielle grunnlaget for samfunnet vårt? Snakkar me nok om kven som skal eige grunnressursane våre?

Karl Marx minner oss på kor viktig eit eigedomsperspektiv er på politikken. Han tok eit kraftig oppgjer med Hegel sin idealistiske filosofi for 200 år sidan. Marx sette eigarskap til faktiske ressursar i sentrum, i staden for svevande idear og ideal.

I denne tradisjonen vart økonomen Thomas Piketty verdskjent då han viste korleis fast eigedom og kapital ville kunna bli den viktigaste inntektskjelda i det tjueførste hundreåret. Som eit supplement til dette har sosiologen Raj Patel og historikaren Jason W Moore, i boka A history of the world in seven cheap things (2017), nylig vist korleis kapitalismen si utfalding har vore avhengig av lett tilgang på billeggjorte naturressursar. Kapitalismen forserer stadig nye grenser, heilt til alle grenser er forserte. I denne prosessen tek den kontroll over eigedom og ressursar. Slike krefter krev regulering og forvaltning.

Les meir

Av Egon Bjørnshave Noe og Martin Hvarregaard Thorsøe

 

 

 

 

 

Landbrugserhvervet befinder sig i en historisk brydningstid. En tredjedel af landbrugsbedrifterne er finansielt stærkt udfordret med høj gæld og lav indtjening. Samtidig er der et stigende pres på behovet for generationsskifter, og det er svært at se, hvordan de største bedrifter kan ejerskiftes som selvejende bedrifter.

En del af forklaringen på krisen er, at egenkapitalen er kraftigt reduceret efter et fald i jordprisen siden finanskrisen i 2009, at markeds- og prisforhold generelt er usikre, og at adgangen til finansiering er blevet vanskeligere. Det er dog vigtigt at understrege, at der ikke udelukkende er tale om en investerings- eller finansieringskrise, men der er mere grundlæggende tale om en indtjeningskrise. Og afledt af disse forhold også en krise i forhold til at motivere en ny generation af unge mennesker til at ville indtræde i landbrugserhvervet.

Den store fortælling om dansk landbrug bestående af selvejerbønder har sin rod i stavnsbåndets ophør i 1788 og de efterfølgende mange selvejerkøb af jorden. Det er en fortælling, der er stærkt underbygget af den enormt store betydning landbruget har haft for dansk økonomi og ikke mindst for det, der i dag benævnes som landdistrikterne.  Lidt populært kan man sige, at den store fortælling om selvejerbonden slutter med liberalisering af landbrugsloven 1. januar 2015, der åbner op for, at eksterne investorer kan købe landbrugsjord som en konsekvens af den krise, landbruget er i, og for at rede bankerne, der har investeret store beløb i landbrugserhvervet.

Les meir

Av Torbjørn Tufte og Caroline Berntsen

 

 

 

 

 

Brennpunktdokumentaren «Framtidsbonden» sendte sveitsisk jordbrukspolitikk inn i den norske landbruksdebatten for fullt. Nå har AgriAnalyse sett nærmere politikken i rapporten «Sveitsisk jordbrukspolitikk – matforsyning og fellesgoder likestilt».

Tidlig på 1990-tallet opplevde Sveits at jordbruket var i ferd med å miste sin multifunksjonalitet med gjengroing av jordbruksarealer og miljøskader etter intensiv drift. Det startet en 20-årig reformprosess frem til dagens jordbrukspolitikk i Sveits. Et mer miljørettet jordbruk som bedre ivaretok kulturlandskapet og biologisk mangfold var målet. Myndighetene ønsket en mer effektiv utnyttelse av Sveits’ egne ressurser, med vekt på støtte til å drive vanskelig tilgjengelige jordbruksarealer for å hindre gjengroing.

Reformene har resultert i at budsjettordningene har gått fra pris- og produksjonsavhengig støtte, til et system med produksjonsuavhengig støtte, der støtten utbetales per arealenhet. Sveits har i økende grad prioritert hvordan maten produseres, fremfor bare hvor mye mat som produseres.

Sveits har omtrent like mye dyrket mark som Norge; 10,5 millioner dekar i Sveits versus 9,8 i Norge, med henholdsvis 53 000 og 41 000 gårdsbruk i 2016. Begge land har krevende produksjonsforhold. Kjerneproduksjonen er melk og kjøttproduksjon, der gras legger beslag på omlag 70 prosent av jordbruksarealet. Andelen jordbruksareal av totalareal er imidlertid vesentlig større i Sveits enn i Norge, med 38,7 versus 2,7 prosent. Sveits har derfor en helt annen infrastruktur og logistikk i jordbruket enn det vi har i Norge. Sveits er et lite land, bare litt større enn Nordland fylke.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

 

Bygdene er i opprør, seiest det. I alle kanalar og i alle spalter ropar dei om at det er eit distriktsopprør på gang. Sjølv har eg sett det lenge, eg har høyrt misnøya kringom der bygdefolk møtest, og eg har prøvd å forstå kva som uroar bygdefolket så kraftig.

  

Samtiden handsamar det lokale i siste nummer (Nr 1 / 2018). Tidsskriftet er å få kjøpt på din lokale kiosk eller på nett.

DET VAR like før jul då han ringde meg. Eg fekk ikkje med meg namnet med det same, men han sa han var den nye redaktøren for tidsskriftet Samtiden, og no ville han drøfte vinklinga av eit temanummer om det rurale. «Det er kanskje ikkje det temaet Samtiden har handsama mest oppgjennom åra», sa han, og det var som om han kunne lese tankane mine over smarttelefonen sin.

Men samstundes er det kanskje tidstypisk at nettopp Samtiden – denne ultimate identitetsmarkøren for den urbane middelklasseeliten – no brått skulle starte å bry seg med dei som har blitt att i grendene, dei som aldri reiste til byen. Eg meiner, me har då registrert det. Me har då sett alle desse kommentatorane, amanuensisane og professorane som har figurert i avisspaltene. Me har høyrt dei i dei langdryge debattprogramma i radioen der dei har snakka om eit distriktsopprør og trekt opp parallellar til både Brexit, Trump og det som verre er. For kvar kommentar som har vorte skriven frå hovudstadens kulturelle og politiske elite, har det teikna det seg eit jamt tydlegare bilete av nokre innfule bygdetaparar som sit på verandaene sine ikledd brunspetta flanelltrøyer med jaktrifla i fanget. Den overordna bodskapen i kommentatorane sine spalter er at me har med ein hop tullingar å gjere, tullingar som ikkje veit sitt eige beste.

Sjølv har eg reist kringom i det meste av Bygde-Norge dei nær 20 åra eg har arbeidd som bygdeforskar, og det biletet kommentatorane teiknar, er eit bilete eg absolutt ikkje kjenner att. Men eg er samd i at noko skjer ute i bygdene, men kva er det for noko? Kva er dette bygdestyret? Kva er det som uroar bygdefolket?

Les meir

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

 

 

«EG SKAL HALDE eit avsluttande innlegget på NIBIO-konferansen i år», sa eg med bror min. «Javel, kva slags konferanse er det då?», spurte han, utan å gi meg noko nemneverdig kred for det ærefulle oppdraget.

«Mat, miljø og moglegheiter, er liksom den tittelen dei har gitt sjølve konferansen», sa eg utan at eg eigentleg trudde det ville vere noko særleg svar på spørsmålet hans.

«Åh, ja er det ikkje typisk. Sjølvsagt må dokke henge på moglegheit på slutten», sa han før han held fram.

«Dokke reirar dokke som gaukungar i trastereiret».

Jau da, eg kan forstå at ein eldre mjølkebonde på Flø, ytst ute på ytre søre luten av Sunnmøre, kan vert litt oppgitt av slike «trendar i tida». For det er det det er; Trendar i tida. Les meir

 

Av Svein-Magne Gjessing

 

 

 

 

I disse dager opplever vi klima- og miljøproblemene sterkere enn noen gang, men hverken nasjonale eller internasjonale myndigheter tar tak i hovedårsaken.

Ifølge Nationen den 18. november, hevder Norsk Landbrukssamvirke og Akershus fylkeskommune, sammen med forskere ved NMBU, at teknologi som robotisering, kunstig intelligens og automatisering kommer til å endre det norske og det globale landbruket. De begrunner det med argumenter som stor kostnadsbesparelse, økt produksjon, klimaendringer, optimalisering av tidsbruken, etablering av kommersielle foretak, hensyn til dyr og klima, at «vi har et håpløst klima og topografi» i Norge, og at unge som ønsker en framtid i landbruksnæringen motiveres av roboter, for å møte «endringene som landbruket må gjennom».

Denne begrunnelsen for en såkalt «digital revolusjon» høres, for meg, ut som en livsløgn eller en bløff. Det er en fremmedgjøring av mennesket som tvinger oss til å spille på lag med teknologien, i stedet for naturen. Dette konkrete eksempelet er bare ett av mange, som illustrerer virkelighetsforståelsen som ligger til grunn for den generelle samfunnsutviklingen. «Business as usual» tar oss i en retning som jeg tviler på at mange unge motiveres av, dersom de selv får handlingsrom til å velge. Jeg skal begrunne mine påstander, og peke på et realistisk alternativ og andre valgmuligheter som ligger rett foran oss.

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Tønes. Sesong fire. (Kinkverk, 2017)

Heilt sidan eg var ein liten gut har Tønes vore ein kjend visesongar i bygdene og dalstrøka innafor der eg er frå. No er han også kjendis i Oslo, der eg bur no.

Ein av dei tidlege songane til Tønes heite ”Bonde”, og som liten gut kjende eg meg stolt og kry over at nokon song om far min, og om det eg skulle bli – bonde. At songen var lettare satirisk, beit eg meg ikkje merke med den gong. Det var ein lett og lystig song om ein litt sær bygde- bonde.

I haust lanserte Tønes si nyaste skive, og der har me for første gong sidan eg var liten, på ny ein song om ein bonde. Men no er tonen ein heilt anna. Songen byrjar bang på, med sint, hard gitarspel, og ein bitter, nesten spyttande vokal:

Eldste sånen reiste og studerte … Nå ska di riva løo, fjosen å hele driden, gjevna alt med joro, jevna alt med joro. Nå ska ikkje fleiere unga hoppa i høye i den løo. Nå ska ikkje folk springa te, når sauene lemme om notto. Og stiane vil gro igjen. Og det blir vont å sjå på … Koss signala trur du det sende ud?

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

Me har vel alle ei førestilling om at Noreg er eit steinut land av fjordar og fjell? Men det er ikkje alle som har ei like klar førestilling om korleis dette legg føringar for matproduksjonen vår.

For brorparten av den norske folkesetnaden – dei som bur i byane i dei flataste matfata våre – kan det nok sjå ut som at det finst rikelig med matjord i landet vårt. Slik er det ikkje.

I landet vårt er det berre 2 prosent av arealet som er fulldyrka jord. Med ein så låg prosentdel ligg Norge på 173 plass av 210, om ein set alle land og område opp mot kvarandre. Høgast oppe på lista ligg Bangladesh, Danmark og Ukraina – alle med over 55 prosent av arealet som fulldyra mark.

I Norge har kvar person 1,6 dekar dyrka mark til disp. Dette plasserer Noreg på 90 plass. Store land som Canada, Kazakhstan og Australia toppar lista med opp til 20 daa per person (Australia). Av land det er naturleg å samanlikna med, ligg Danmark til dømes på ein 21 plass, og Sverige på ein 44 plass. Bangladesh, som har den største prosentdelen dyrka jord, ligg likevel på 160.

Les meir

Dette innlegget er skrive som eit kåseri til Sosiologifestivalen 2017 i Trondheim den 5. Oktober 2017, og bør også lesast som eit kåseri

 

Av Bjørn Egil Flø

 

 

 

 

Foto: Sølvi W. Normannsen (Lånt frå Universitetsavisa)

EG FEKK ein e-post her for noko sidan. Hei Bjørn Egil! stod det, med ropeteikn etter namnet mitt, som om eg ikkje berre har starta høyre dårleg, men også lese dårleg.

«Jeg traff deg på en bar her i vår», stod det å lese vidare. Og ikkje veit eg kva eg hadde sagt der som skulle danne grunnlaget for spørsmålet som synte seg i neste linje: «Kan du tenke deg å holde et lite kåseri på sosiologifestivalen i år?»

«Er du galen», skreiv eg tilbake, «eg er då ingen kåsør… og sosiologifestival? Kva er det for noko då? For…, for meg, så er det ei sjølvmotseiing i eitt ord. Nei veit du; det kan eg ikkje ta på meg. Eit kåseri på ein sosiologifestival er verkeleg ikkje noko for meg».

Les meir

Av

Matthew Hoffman

Matthew H

 

 

 

 

Da skrantesjuke ble oppdaget, behandlet myndighetene utbruddet som en akutt nødsituasjon. De handlet raskt for å gjennomføre kontrolltiltak, som inkluderte utryddelse av bestanden i det berørte området.  Det var minimal involvering av de berørte partene; biologisk kompetanse ble prioritert over samfunnsfaglig innsikt; og lite hensyn ble gitt til sosiale effekter av tiltakene.

Men den raske aksjonsrettede handlemåten slo tilbake: viltforvaltningsmyndighetene møtte sterk motstand fra publikum, og følgelig også fra politikere.  De biologiske målene ble ikke oppfylt, og mistilliten som bygde seg opp fortsetter nå å hemme handlingsevnen, mens sykdommen fortsetter å spre seg.

Året var 2002 og stedet var den amerikanske delstaten Wisconsin.

Les meir

– sentrum og periferi i den nye økonomien

 

Av Bjørn Egil Flø Bjorn E Flo

 

                   LAT MEG FÅ lov å ta til orde for tvilen. Den kom til meg for nokre månadar sidan då eg saman med nokre kollegaer hadde invitert til ei arbeidsgruppe i samband med den Nordiske bygdesosiologi konferansen i Akureyri på Island.

”Rural development and the transition to the bioeconomy” var tittelen på arbeidsgruppa og det sentrale spørsmålet var å drøfte korleis den sokalla bioøkonomien kan bidra til ei berekraftig økonomisk, sosial og miljømessig utvikling i rurale områder kring om i dei nordiske bygdene.
Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

Jordbruket la førre veka fram eit krav til den norske staten der ein kravde ei auka økonomisk ramme på 1,4 milliardar. Dette er eit tillegg til dei om lag 15 milliardane jordbruket alt får frå før.

Ein kan spørja seg kvifor bøndene, som er private næringsdrivande, skal få pengar frå staten? Og bøndene har knapt avkastning på drifta si, høyrer ein ofte, og så skal det norske folk vera med å finansiera dette over skattesetelen? Mange tykkjer at dette er gale. Men av dei samla utgiftene til staten utgjer overføringane til bøndene forsvinnande lite

Overføringane frå staten utgjer snaue 0,01 prosent av statsbudsjettet. Dette er til dømes langt mindre enn utgiftene som går til petroleumsverksemd. Petroleumsutgiftene godtek dei fleste, fordi oljenæringa har gjeve oss ei enorm avkasting i retur. Og ikkje minst har den gjeve oss eit pensjonsfond for framtida. Men berre viss me forvaltar det klokt og ikkje overbeskattar det gjennom å ta ut for mykje – eit klokt prinsipp henta frå jordbruket.

 

Les meir