Av Rose Bergslid og Bjørn Egil Flø

 

 

 

 

 

 

Det ligg mykje god jord unytta, kring om i grendene. Du skal ikkje køyre lenge etter bygdevegane før du ser fyrsteklasses matjord låst fast mellom bergknattar og gamle bytesteinar åt tidlegare så veldrivne småbruk. Du vil sjå gamle kulturbeiter der næringsrike og smaklege urter har levd i symbiose med folk og fe i tusenvis av år, men som no vert jamt meir herja av klunger, bjørk og or. Det er spora av det som tidlegare var store fôrressursar du ser då, ressursar som no er sett til sides og ofra på alteret åt det «effektive», men enn så utdaterte, ideallandbruket åt landbruksøkonomane frå 60-, 70- og 80-talet. Men no skal dette snu, for det må snu.

No veks det fram jamt fleire bønder som startar sjå at denne jorda har verdiar. Verdiar som lenge ikkje vart sett, men som no igjen har vorte synleg. Me kan enda lese om det i dei landbrukspolitiske dokumenta. Me kan lese om at det er eit politisk mål å auke bruken av norske fôrressursar. Dyrkamarka, saman med dei bøndene som veit å drive den, er sett på som vår fremste kapital på veg mot eit berekraftig landbruk, i ordets rette forstand. Å ta vare på dyrkamarka, dei frodige og nærliggande beitemarkane så vel som dei vide utmarksbeita våre, er viktig for matproduksjonen så vel som for velferda og verdiskapinga kring om i dette grisgrendte landet.

Les meir

Av Astrid Een Thuen og Torbjørn Tufte

 

 

 

 

 

 

Leder i Norsk Bonde- og Småbrukarlag, Kjersti Hoff, sier Ja til gras, beite og sjølforsyning, i Nationen 26/3-2019. I Klassekampen 29. mars følger Alf Skjeseth opp ønsket til Hoff om sterkere prioritering av gras og beite opp mot de kommende jordbruksforhandlingene. Skjeseth skriv: «Medan Bondelaget heller ikkje i år ser ut til å stille spørsmål ved volumvekst som ufråvikeleg mål, har Bonde- og småbrukarlagets leiar Kjersti Hoff tenkt meir radikalt.».

Nylig avsluttet AgriAnalyse prosjektet Grasbasert ammekuproduksjon – Tiltak for økt bruk av grovfôr, finansiert av Forskningsmidlene for jordbruk og matindustri. Her ser vi nærmere på hvordan virkemidlene i jordbrukspolitikken kan innrettes slik at bønder som driver med ammekuproduksjon, kan prioritere å bruke mest mulig gras og norske arealressurser. Av flere tiltak som drøftes er bedre tilrettelegging for kastratproduksjon et enkelt og trolig effektivt tiltak for å øke grasbruken i norsk storfehold.

Les meir

 

Av Bjørn Egil Flø

 

Dette er eit svar til Engh og Skrede sitt innlegg i Vikebladet den 23. mars 2019 og delvis også Eldar Stein Flø sitt innlegg i same avis datert 21. mars 2019

 

 

 

Med overskrifta «Fyr her!» varslar styremedlem i Destinasjon Ålesund og Sunnmøre (DÅS) – Knut Erik Engh (også ordførar i Ulstein kommune) – og hans gode venn og administrerande direktør i same selskap – Tom Anker Skrede – at det snart smell. Men fakta er at det har alt smolle og mykje gjekk sundt i smellen. Og vit, det var dokke sjølve som tente lunta.

Inspirert av ei freisting om å skildre meg som «ein sjølvgod elitist som manglar både bakkekontakt og vidsyn», har dei sett seg i hop for å skrive noko dei kallar eit «svar» til mitt innlegg «Gi meg fyr» som vart publisert i Vikebladet den 16. mars (og her på denne bloggen same dag). Rett nok gir dei meg «enkelte gode poeng», som dei skriv, men dei etterspør samstundes «konstruktive innspel i det vidare arbeidet». Ja, det er ikkje løye det, for mitt mål var ikkje å gi dei konstruktive innspel til det vidare arbeidet, men snarare å fortelje dei at dei har kødda til det vidare arbeidet med grunnleggande dårleg forarbeid.

Les meir

Gi meg fyr

 

Av Bjørn Egil Flø

 

 

 

 

 

 

«Har du høyrt det siste då?», sa kompissen min. Eg høyrde han ivra for å fortelje meg noko han trudde ville interessere meg. «No skal dei gjere oss om til fyrtårn her på Flø», sa han i full visse om at akkurat det ville eg ikkje kome til å forstå mykje av. Men etter litt att og fram fekk eg etter kvart ei forståing av kva som var på ferde.

Ulstein kommune har nemleg, som ein lekk i arbeidet med å lage ein felles «masterplan», gjennomført ein arbeidsverkstad saman med representantar frå reiselivet i regionen og Destinasjon Ålesund og Sunnmøre (DÅS). Etter det eg forstår kan det synast som det er DÅS som i etterkant har skrive saman eit notat som har fått tittelen «Strateginotat for ein reiselivsplan for Ulstein kommune». Og det er her grenda Flø dukkar opp som eitt av tre moglege «fyrtårn». Saman med Borgarøya og noko dei kallar «Maritim kultur og identitet» skal Flø profilerast og danne grunnlaget for ei auke i reiselivet på Sunnmøre. Det er også konklusjonen frå dette strateginotatet som Ulstein kommune sluttar seg til når dei gjennom kommunestyrevedtaket den 21. februar ber administrasjonen arbeide vidare i tråd med dei tilrådingane strateginotatet gir.

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad og Rob Burtoneirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

I framtida blir laboratorieprodusert kjøt truleg vanleg, billeg og klimavenleg. Norsk jordbuk kan læra eit og anna frå fortida om korleis ein bør møta denne utfordinga.

Den 13. september 2013 skjedde det noko som kan få store og fatale følgjer for norsk jordbruk i ei ikkje for fjern framtid. Det som skjedde var dette: ein stad i verdsbyen London viste forskaren Mark Post frå universitetet i Maastrict fram ein hamburgar. Den såg ut nett som ein vanleg hamburgar, og smaka visstnok også slik.

Så kva er greia, då? Jau, denne hamburgaren kom nemleg ikkje i frå eit slakta storfe, men var produsert i eit laboratorium. Det var verdas første laboratorieproduserte hamburgar. Denne hamburgaren ville du som lesar neppe hatt budsjett til å kjøpa – den kosta nemleg over to og ein halv million kroner å framstilla. Vidare brukte ein to år på forsking, samt tre månader på å «gro fram» hamburgaren. Neppe noko stort trugsmål mot Dagros og norsk jordbruk, tenkjer du kanskje?

Slik har folk tenkt også før. I dag blir til dømes det meste av fargestoffet indigo produsert kjemisk i fabrikk. Slik var det ikkje på byrjinga av 1900-talet. Då vart blåfargen produsert av planter, og utgjorde leveveg for mange gardbrukarar både i India, Kina, Afrika og sentralamerika. Då tyske forskarar så smått byrja å eksperimentera med å laga kunstig indigo, hadde ingen av desse bøndene noko tru på at dette ville bli eit problem. Dei lo av «tanken på at einkvan tysk skrulling skulle kunna produsera indigotin som kunne konkurrera med den ekte vara», som det står i The Economic Journal, vol 22 frå 1912.[1]

Les meir

 

Av Bjørn Egil Flø

 

 

 

 

 

«Altså eg forstår dei steike godt», sa kompisen min brått.

Me var fem karar og no sat me på ein fotballpub å røla. Kampen var over og me var inne på eit nytt tema; nemleg Stordalen- menyen. Altså denne Lancet-autoriserte moralske peikefingeren som Gunhild Stordalen rettar til oss kjøtetarar der ho fortel oss at me bør klare oss med éi salamiskive for dagen og resten skal bestå av salat og nøtter. Jau da, me gjekk litt langt, men me var menn og me var på sportsbar, så mannehurven var utan taumar. Utbrotet frå kompisen vår kom brått på oss, det var effektfult og stemninga vart endra tvert. Brått sat me å snakka seriøst om mat, helse og miljø.

«Om ikkje jordbruket tek inn over seg at me treng eit skifte i regimet, så gir eg ikkje fem øre for heile greia», sa han.

«Hallo?», sa eg, utan å finne noko betre å seie. Det tok nok litt tid før eg klarte å stille inn på denne nye, seriøse frekvensen.

Les meir

Av Bjørn Egil Flø

Bjorn E Flo

 

 

 

 

 

Å bu: Ein storslått bok om klyngetuna kan inspirera til å snakke om korleis framtidas bygder skal formast.

 

Idet eg opna den siste boka frå Eva Røyrane og Oddleiv Apneseth – «Klyngetunet» – vart eg straks sett attende til ei oppleving, eller snarar ei slags tilstand, frå barndomen.

Eg var nett fylt seks år og hugsar det berre vagt. Men det var ein fin vårmorgon og eg gjekk mot der sola skein fyrst på Ytre-Flø landet. For fleire timar før vårsola nådde solveggen heime, kunne me sjå nautrekkja i Staberget bivre i solvarmen. Det spira på markane så eg kunne ikkje skråe beinveges over. Derfor gjekk eg vegen. Langs sjøvegen, knappe hundre meter før naustrekkja, vart eg var han Oddmund som sat på ein stein ved den gamal gravrøysa der.

«Her låg det opphavelege tunet på Ytre-Flø», sa han. «Viste du det?» Kanskje viste eg det, men eg hadde aldri tenkt særleg over det. Men då han Oddmund starta fortelje korleis det kanskje hadde sett ut, skjedde det noko med meg. Då han starta fortelje kor tett husa stod og kor mange som budde i same stova, om smier og løer og om stover som delte ytterveggar med kvarandre for å spare bygningsmaterial, så fôra han fantasien min med nokre bilete som prega meg heile den våren. Han snakka om kor krevjande det måtte vere å bu så tett i hop, om at nokre familiar måtte dele den same stova og endatil det same kjøkenbordet. Alt saman like fasinerande for ein gut som enno ikkje hadde lært seg ordet kjeldekritikk. For Oddmund var ein klok og kunnskapsrik mann, og han var ein god forteljar. I vekevis etterpå kunne eg sete å leike meg i fjøra med å bygge gardstun i sanden. Eg dikta min eigen kopi av dei bileta Odmund hadde teikna i den vesle skallen min. Eg sette gavlveggane mot nord og sikra sjøutsikt frå alle stovene og brukte strandsniglar som buskap. Dei små grå var sauer, medan dei største og kvitaste var hestar. Langt frå alle hadde eigen hest, hadde Oddmund fortalt, nokre laut dele på hesten, både på bruken av den og på å fôre den.

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

 

Er me i ferd med å verta ein nasjon av umyndige bønder att her på berget? Spørsmålet er relevant i ein kontekst der rikdom og eigedom hopar seg opp på færre hender. Dette undergrev sjølve det demokratiske fundamentet. Kan odelsretten redda oss ? Er Per Olaf Lundteigen ein moderne Christian Magnus Falsen? Historia visar veg.

 

Fuglestad, E.M. 2018. Private Property and the Origins of Nationalism in the United States and Norway

Som ein dim draum i vintermørkret svann visjonen om eit egalitært småbrukardemokrati frå 1814 bort i ei ny natt, like djup som den danske 400-års natta før var lang. Men odelsretten minner oss framleis på denne mytiske visjonen om makt og fridom, den dreg oss attende til historia og sameinar blodsband, slekt og makt.

Eigedomsretten til jord som odelen er kopla til, og til andre grunnressursar, er sentralt for eit levande demokrati. Forsking som eg presenterer i boka Private Property and the origins of nationalism in the United States and Norway  viser dette, men også korleis eigedomsretten og demokratiet kan skli i frå kvarandre. Dette forstod mange av Eidsvoll-mennene i 1814. Forstår me det i dag?

I 1815 skreiv Christian Magnus Falsen at odelsretten var ein «grundvold for norges constitution», ja beint ut «det sikkreste vern for norges frihed». Grunnen til dette, meinte Falsen, var at oldelsretten var med på å skapa eit breitt eigarskap til jord, og dette var heilt essensielt, meinte han: «Saa lenge jordgodserne er smaa, fordelede mellem flere, see vi overalt at sæderne agtes, lovene overholdes, kort sagt, at staterne ere, om ikke mæktige, saa dog lykkelige». Nordens sønner, skreiv Falsen, var praktisk talt dei einaste som var «i besiddelse av menneskerætter og borgerlig frihed». Skal me ta han på ordet? Er fridomen vår gått tapt om me avskaffar odelsretten?

Les meir

Av Eirik Magnus Fuglestad
eirik-magnus-fuglestad-2-krympa

 

 

 

 

 

I framtida skal jordbruket verta bioøkonomi, høyrer ein ofte. Og denne bioøkonomien skal verta den nye olja vår – ein grøn og berekraftig ressursbruk i ein sirkulærøkonomi. Kan dette vera ein sjanse til å utforma ei ny marknadsregulering på nye premiss?

Marknadsregulering av kjøt er i hard vind i desse dagar. Først gjekk det så til her i landet vårt at Nortura eksporterte norsk fryselagra sau til Afghanistan. Mykje vart sagt om det og meir treng ikkje seiast her. Framleis er det overskot på kjøtvarer: Stort overskot av svin stod det å lesa i Nationen 4 september. Kan bli overskot på 54 00 tonn i 2019. Bøndene tapar 220 mill på manglande prisutak, les ein vidare. Førsteamanuensis ved Handelshøyskolen BI, Ivar Gåsland, skriv i Nationen at marknadsreguleringa som Nortura driv med verken er «berekraftig eller etisk»

 

Les meir

Om opphavet

– mitt Sommar i P2

 

 

Foto: Henning Gulli/NRK

«I heile min oppvekst stod far min i veitene. I nær tre tiår – frå sist på 50-talet til fyrst på 80-talet – dyrka han jord. Fyrst sitt eige bruk, og seinare to nabobruk. 

Aldri såg han ut til å tvile på det han heldt på med. Ikkje før på hans eldre dagar meldte den seg – tvilen – den meldte seg då dottera til bror min stod overfor valet om ho skulle ta over bruket eller ikkje.»

 

Slik opnar eg mitt «Sommer i P2» som vart sendt på NRK P2 i dag 7. august 2018. Der fekk eg ein time til å finne opphavet til det eg ser og til det eg ser etter som forskar. Eg snakka om jordbruk, mat og politikk og sånn…. om sjokolade, ferjereiser og fjøsteiknarar…  om lovnad og svik…. og om min eigen tvil på forskinga.

Programmet kan høyrast i sin heilheit på NRK sin nettradio og du finn det ved å følgje denne lenka. Ta deg gjerne også tid til å høyre nokre av dei andre bidragsytarane til denne fine serien som kulturkanalen gir oss radiolyttarar kvar sumar.